Abdulaziz ʻAtîk Eserleri ve Arap Dili ve Belagatı’na Katkıları

        Arap dili ve belagatının gelişimine katkıda bulunmuş olan dil ve belagat âlimlerinden birisi de Abdulaziz ʻAtîk’tir. Abdulaziz ʻAtîk, 1906-1976 yılları arasında Mısır’da yaşamış muasır âlimlerden birisidir. Dil, edebiyat ve belagat unsurlarını derleyip bir araya topladığı eserleriyle, Arap dili ve belagatı alanında, neredeyse tek elden bütün bilgileri vermiştir. Avrupa’da bulunmuş olmasıyla hem doğu, hem de batı kültürlerine vakıf oluşu ona, Arap dili, edebiyatı ve belagatına çok farklı bir perspektiften bakma imkânı vermiştir. Bu makale, Abdulaziz ʻAtîk’in hayatı, eserleri ve Arap Dili ve Belagatına katkılarını ele almaktadır. Müellifin hayatı ve eserleri hakkında herhangi bir çalışmanın bulunmaması, bu doğrultuda bir…

İbn Tabâtabâ’ya Göre Şiirin Mahiyeti ve Türleri

          Ebu’l-Hasen İbn Tabâtabâ edebî tenkit alanında dikkat çeken isimlerden biridir. Zira klasik Arap şiirine yönelik yapıcı eleştirileri, farklı meselelerdeki yenilikçi yaklaşımları ve aynı zamanda geleneğe olan saygısı onu önemli bir isim haline getirmektedir. Edebi açıdan çok canlı bir dönemde yaşamıştır. Bu dönemde pek çok eser kaleme alınmış ve edebiyat alanında yenilik hareketleri hız kazanmıştır. İbn Tabâtabâ da eserleri ile, bu alana katkı yapan edebiyatçılardandır. Kaynaklarda sekiz eserinden söz edilmektedir. Günümüze de ulaşan ‘İyâru’ş-şi‘r adlı eserinde, edebî tenkit alanındaki farklı meselelere dair görüşlerini görmek mümkündür. ‘İyâru’ş-şi‘r, metodu ve konuları bakımından pek çok edebi tenkit eserinden farklı…

İnternetin Ergenlere Olumsuz Etkileri Üzerine Din Eğitimi Temelli Bir Yaklaşım

        İnternetin gün geçtikçe hayatımızın içine ayrılmaz bir parça olarak katılması, aynı zamanda içerdiği yararlar ve her yaş grubuna hitap eden yapısı, toplum kesimlerinin geniş bir katılımını da beraberinde getirmektedir. İnternetin her kesimi ilgilendirdiği kadar özellikle ergenlere etkileri de üzerinde hassasiyetle durulması gereken bir konudur. Gelişim anlamında yönlendirilmeye oldukça açık ve olumsuz açıdan da bir o kadar etkilenme potansiyeli olan ergenlerin, hayatımızda yer eden bu teknoloji ile olan bağları din eğitimi ekseninde değerlendirilebildiği ölçüde internetin zararlarından korunmak ve faydalarına odaklanmak mümkün olabilecektir.

Arap Şiirinde “Dârusselâm” (Barış Yurdu) Tasavvuru

        Allah-u Teâla Hz. Âdem’i yaratıp meleklere ona secde etmelerini emrettiğinde, İblis savaş denen olgunun kıvılcımını ateşleyen ilk varlık olmuştur. Zira haset, kibir ve üstünlük duygusu onun Hz. Âdem’e secde etmesine engellemiştir. Bunun neticesinde âdemoğulları ile şeytan arasında kıyamete değin sürecek çetin bir savaş başlamıştır. Yeryüzünde de ilk olarak şeytanın yolundan giden Kâbil onun secde etmeyi reddetmesine neden olan hislerin benzerleriyle hareket ederek, Hâbil’i öldürmüş ve masum birinin canına kıymıştır. Sonraki dönemlerde sosyal ve ekonomik ilişkilerin daha karmaşık hale gelmesi, ihtiyaçların artması gibi sebepler kin, nefret, üstünlük duygusu, aç gözlülük gibi hislerle ve şeytanın da vesveseleri ile birleşince insanlar…

Osmanlı Dönemi Arap Şiirinde Taştîr

        Osmanlı Dönemi Arap Şiirinde dikkat çeken en önemli hususlardan biri bedî sanatlarının yoğun bir biçimde kullanılmasıdır. Şairler bir yandan önceki dönemlerde bilinen sanatlara şiirlerinde yer verirken diğer yandan da yeni sanatlar geliştirip Arap Edebiyatı’na katkıda bulunmuşlardır. Bu dönem şiirlerinde karşılaşılan sanatlardan biri de taştîrdir. İşte bu çalışmada Arap şiirinde taştîr farklı yönleriyle ele alınmıştır. Öncelikle kavramın Osmanlı dönemi öncesi Arap şiiri ve kaynaklarındaki kullanımına değinilmiş, ardından Os-manlı Dönemi Arap Şiirinde taştîr incelenmiştir. Bu bağlamda taştîr yapan şairlerin kullandıkları tekniklere işaret edilmiş ve taştîrin olumlu yahut olumsuz olarak şiirin anlamı-na etkileri tahlil edilmiştir. Son olarak da taştîrin…

Şiirsel Derkenarlarda Zemâneden Şikayet

        Şiirsel Derkenarlarda Zemâneden Şikayet: Şâfiî, Edib Ahmed b. Yüknekî ve 20. Yüzyıl Şiiri Örneğinde Zamanın Ahlakiliği ve Zamânenin Ahlakı Üzerine Değerlendirme Bu bildiride “zamâneden şikâyet” olgusu, ilk olarak, Ebû ‘Abdullâh Muhammed b. İdrîs eş-Sâfiî’nin Divân’ı ve Edib Ahmed b. Mahmud Yüknekî’nin Atebetü’l-Hakâyık adlı eserindeki şiirler bağlamında incelenmiştir. Ulaşılan sonuçlar, yirminci yüzyıl ediplerinden bazılarının şiirlerine yansıyan toplumsal şikâyet konularıyla ayrıca mukayese edilmiştir. Bu bağlamda farklı etnik kültürlere mensup Müslüman ediplerin, içinde yaşadıkları toplumun fertlerine yönelik tenkitleri değerlendirilmiştir. Böylece düşünen sosyal bir varlık olan insanın, değişik asırlarda ortaya koyduğu müşterek tavırlar belirlenerek genel sonuçlara ulaşılmaya çalışılmıştır.

Kâfiyecî’nin “Nuzhetu’l-Mu‘rib” Adlı Eserinin Arap Dilindeki Yeri

        Muhyiddin Ebu Abdillah Muhammed b. Süleyman b. Sa‘d b. Mesut el-Berğamî er-Rûmî el-Hanefî el-Kâfiyecî, 15. yy. Osmanlı döneminin öne çıkan bilim adamlarından biridir. Vermiş olduğu çok sayıda eserle dikkat çekmektedir. İslami bilimler başta olmak üzere, bilim dünyasına önemli katkılarda bulunmuştur.Bu itibarla, onun eserlerinin gün yüzüne çıkarılıp değerlendirilmesi önem arz etmektedir.Bu araştırmada, küçük ebatlı ancak bir ansiklopedi maddesi kadar özlü ve yoğun bilgiler içerdiği düşünülen Nuzhetu’l-mu‘rib fi’l-Meşriki ve’l-Mağrib adlı eserin,Arap dilindeki yeri ve önemi incelenerek ilmî değeri ortaya konmaya çalışılmıştır.

Bir Varağın Meramı: “Fecru’s-Semed fî İ‘râbi “Ekmeli’l-Hamd”” Adlı Eser Üzerine Bir İnceleme

         Bu araştırmada, es-Suyûtî’ye ait Fecru’ṣ-ṣemed fî i‘râbi “Ekmeli’lhamd” adlı eser, değişik açılardan incelenerek, es-Suyûtî’nin bilim dünyasına sağladığı katkı gün yüzüne çıkarılmaya çalışılmıştır. Celâluddîn es-Suyûtî h. IX. ve X .asırlarda yaşamıştır. Kendi  beyanından anlaşıldığına göre tam adı şu şekildedir: Abdurrahman b. el-Kemâl b.Ebubekir b. Muhammed b. Sâbikiddîn b. el-Fahr Osman b. Nâzıriddîn Muhammed b. Seyfiddîn Hıdır b. Necmiddîn Ebi’s-Salâh Eyyûb b. Nâsıriddîn Muhammed b. eş-Şeyh Humâmiddîn el-Humâm el-Hudayrî el-Esyûtî 1 Receb 849’da (3 Ekim 1445) Kahire’de doğmuştur.3 Yetim olarak yetişen es-Suyûtî, sekiz yaşından önce Kur’ân-ı Kerîm’i ezberlemiştir.

Bir Öğrenim İmparatorluğu: Küresel Bir Dil Olarak Arapça

       VII. yüzyıldaki fetihlerin ardından İslam yerel niteliğinden sıyrılıp evrensel bir dine dönüştü. Benzer bir durum Arap dili için de geçerlidir: Arap kabilelerin kullandığı dil, İslam’ın dili haline geldi. Fethedilen bölgelerde fethedenler ile fethedilenler arasındaki yakın ilişki pek çok yerel dilin yok olmasına ve sonunda Arapçanın birincil dil olarak kabullenilmesine sebep oldu. Arap dünyasının dışındaki İslam ülkelerinde Arapça hiçbir zaman günlük iletişim dili haline gelmese de eğitimin temel aracı oldu. Arapça sayesinde insanlar sadece din alanında değil diğer birçok bilimsel alanda da muazzam bir bilgi arşivine erişim imkânı elde ettiler. Bu makale Batı ve Doğu Afrika ile Güneydoğu Asya özelinde söz konusu küreselleşme sürecinin etkilerini…

Ebu’l-Fadl İbnu’l-‘Amîd’e Ait Bir Risâlenin Edebî Tahlili

        İbnu’l-‘Amîd hicri IV. asırda yaşamış önemli bir devlet adamı ve edebiyatçıdır. Buveyhî Devleti’nin bir veziri olan İbnu’l-‘Amîd asıl şöhretini risâle yazımı konusundaki mahareti sayesinde elde etmiştir. Öyle ki Arap Edebiyatı’nda, Abdülhamîd el-Kâtib eliyle nesir alanında bir tür haline gelen risâlenin zirve ismi kabul edilmiştir. Bu durumu ifade etmek için risâlenin Abdülhamîd’le başlayıp İbnu’l-‘Amîd’le son bulduğu söylenmiştir. İşte bu çalışmada İbnu’l-‘Amîd’in devlete isyan eden bir komutan olan İbn Bullekâ’ya yazdığı risâle ele alınmıştır. Risâle ilk olarak yapı bakımından incelenmiş, ardından da dil ve üslup açısından tahlil edilmiştir. Bu bağlamda risâlede kullanılan dil ve anlatım teknikleri farklı açılardan değerlendirilmiştir. Ayrıca risâlede kullanılan ve öne…

Suriyeli Öykücü Muhammed Câsim el-Humeydî’nin “Ehlu’l-Kehf” Adlı Öyküsü

        Suriyeli öykü yazarı Muhammed Câsim el-Humeydî’nin Ehlu’l-Kehf adlı öyküsü, Kur’ân-ı Kerîm’de bahsi geçen Ashâb-ı Kehf kıssasına öykünerek kaleme aldığı fantastik bir öyküdür. Yazar bu öyküsünde içinde yaşadığı ülkedeki rüşvet, yolsuzluk, adaletsizlik gibi sosyal sıkıntılara değinmiş ve kendine has anlatım üslubuyla kaleme aldığı bu edebi çalışmasında teşbih, iç ve dış diyalog, ironi gibi sanatlarla eserinin edebî değerini artırmıştır. 1. Suriye Öykücülüğüne Genel Bir Bakış Modern öyküyü, ilk kez Amerikalı yazar Edgar Allan Poe’nin (1809-1849) ortaya koyduğu kabul edilir. Bunun dışında Nikolay Vasilyeviç Gogol (1809-1952), Guy de Maupassant (1850-1893) ve Anton Pavloviç Çehov (1860-1904) gibi isimlerin de kısa öykünün gelişmesinde büyük katkıları…

Kâfiyecî’nin “Nuzhetu’l-Ashâb” ve “Remzu’l-Esrâr” Adlı Eserlerinin Tetkiki

        İsm-i tafdîlin açık isimde amel edip edemeyeceği meselesi Arap dilcileri tarafından tartışılmış ve bu hususta farklı görüşler ileri sürülmüştür. Söz konusu tartışmaların bir semeresi olarak yazılan irili ufaklı eserler sayesinde hatırı sayılır büyüklükte bir literatür oluşmuştur. Bu literatüre ait eserleri, müstakil bir telif eser suretinde bulmak mümkün olduğu gibi, bir kitabın müstakil bir bölümü mahiyetinde bulmak da mümkündür. Öte yandan, bu literatüre ait bilgilerle sarf ve nahiv kitaplarında ism-i tafdîl konusu içerisinde özel başlık açılmaksızın zikredilmiş paragraflar halinde karşılaşmak da mümkündür. Müstakil olarak yazılmış eserlerden bazıları belli bir müellife nispet edilmişken bazıları meçhul olarak günümüze ulaşmıştır.

Akademik Hayatta Nasıl Düzenli Olunur?

        Akademik çalışma yapabilmenin gereği sık sık çeşitli çalışmalar ile ilgili notlar almam ve yazılar yazmam gerekiyor. (en azından akademik üretkenlik bakımından). Akademik hayata yeni olmam nedeniyle bu işin gerekliliklerini günümüz teknolojilerini de etkin ve etkili kullanarak nasıl sürdürülebilir bir düzen kurmam gerektiği üzerine sürekli kafa yorar ve araştırma yaparım. Araştırmalarım sonucu akademik hayatı ve yayın yapabilmeyi kolaylaştırıcı, kullanılabilecek yöntem ve araçları derledim ve bu yazıyı yazmaya karar verdim. Öte yandan, her akademisyenin taramak zorunda olduğu literatür araştırmalarına dair bulabildiğim yöntemleri de bu yazıya dahil ettim. Az ya da çok akademik kariyer düşünen arkadaşlara yüksek lisans veya doktora öğrencilerine…